BOM là gì? Có bao nhiêu loại BOM trong quản lý sản xuất

BOM (Bill of Materials) là danh sách các nguyên vật liệu, linh kiện, bộ phận và bán thành phẩm cần thiết để sản xuất hoặc lắp ráp một sản phẩm, kèm theo số lượng và thông tin liên quan.

Trong sản xuất, BOM giúp doanh nghiệp xác định sản phẩm gồm những thành phần nào, cần bao nhiêu nguyên vật liệu và sử dụng chúng như thế nào trong quá trình sản xuất. Đây cũng là cơ sở để lập kế hoạch vật tư, mua hàng, sản xuất và tính giá thành sản phẩm.

BOM là gì?

BOM là viết tắt của từ Bill of Materials được hiểu là định mức nguyên vật liệu. BOM bao gồm các nguyên liệu thô, thành phần và linh kiện cần thiết để xây dựng, sản xuất hoặc sửa chữa một sản phẩm hoặc dịch vụ trong những điều kiện tổ chức và kĩ thuật nhất định của sản xuất.

BOM là căn cứ quan trọng để lập kế hoạch, tính toán kiểm tra và đánh giá các hoạt động sản xuất kinh doanh nói chung và tiêu dùng nguyên vật liệu nói riêng của doanh nghiệp. Từ đó, các đơn vị sẽ cân đối kế hoạch nguyên vật liệu MRP chính xác và chuẩn bị nguồn cung ứng phù hợp với nhu cầu sản xuất.

Có thể thấy, BOM đóng vai trò quan trong để tổ chức cung cấp nguyên vật liệu một cách hợp lí, kịp thời cho các bộ phận quản lý sản xuất.

Ví dụ, BOM của một chiếc bàn có thể gồm:

Trong trường hợp chân bàn tiếp tục được cấu thành từ nhiều chi tiết khác, các chi tiết đó có thể được thể hiện ở cấp thấp hơn trong BOM.

Như vậy, BOM không chỉ cho biết cần những vật tư gì, mà còn thể hiện mối quan hệ giữa thành phẩm, bán thành phẩm và các thành phần cấu tạo nên sản phẩm.

Đọc thêm: Bí quyết xây dựng hệ thống BOM – Định mức nguyên vật liệu hiệu quả

Vai trò của BOM trong sản xuất 

BOM được sử dụng trong nhiều hoạt động của doanh nghiệp sản xuất, từ thiết kế sản phẩm đến lập kế hoạch vật tư và triển khai sản xuất. Các ứng dụng phổ biến của BOM gồm:

1. Lập kế hoạch nguyên vật liệu

BOM giúp xác định số lượng nguyên vật liệu cần thiết dựa trên nhu cầu sản xuất. Khi kết hợp BOM với dữ liệu tồn kho và kế hoạch sản xuất, doanh nghiệp có thể xác định lượng vật tư cần mua hoặc cần chuẩn bị.

2. Lập kế hoạch và triển khai sản xuất

BOM là dữ liệu đầu vào để xác định các thành phần cần sử dụng cho từng sản phẩm hoặc lệnh sản xuất, giúp bộ phận sản xuất chuẩn bị vật tư và tổ chức sản xuất theo đúng cấu trúc sản phẩm.

3. Tính giá thành sản phẩm

Dựa trên số lượng và đơn giá của các nguyên vật liệu, linh kiện và bán thành phẩm trong BOM, doanh nghiệp có thể xác định chi phí vật tư cấu thành sản phẩm và làm cơ sở cho việc tính giá thành.

4. Quản lý tồn kho và mua hàng

BOM giúp doanh nghiệp biết chính xác loại vật tư và số lượng cần thiết, từ đó hạn chế tình trạng thiếu nguyên vật liệu hoặc mua dư gây tồn kho.

5. Kiểm soát thay đổi sản phẩm

Khi thiết kế, nguyên vật liệu hoặc cấu trúc sản phẩm thay đổi, doanh nghiệp có thể quản lý phiên bản BOM và thời gian hiệu lực để đảm bảo sản xuất sử dụng đúng cấu trúc sản phẩm.

6. Kiểm soát tiêu hao nguyên vật liệu

BOM cung cấp định mức sử dụng vật tư làm cơ sở để doanh nghiệp so sánh giữa lượng nguyên vật liệu theo định mức và lượng tiêu hao thực tế trong sản xuất.

Các loại BOM phổ biến trong quản lý sản xuất

Các loại BOM phổ biến gồm eBOM (BOM kỹ thuật), mBOM (BOM sản xuất), sBOM (BOM dịch vụ), Single-Level BOM (BOM một cấp) và Multi-Level BOM (BOM nhiều cấp). Mỗi loại BOM phục vụ một mục đích hoặc cách thể hiện cấu trúc sản phẩm khác nhau trong quá trình thiết kế, sản xuất và bảo trì.

1. Manufacturing Bill of Materials (mBOM)

mBOM (hay còn được gọi là BOM sản xuất) được sử dụng khi một doanh nghiệp cần hiển thị tất cả các bộ phận và lắp ráp cần thiết để xây dựng một sản phẩm hoàn chỉnh.

Trong khi eBOM tập trung vào các thành phần và vật liệu có trong một thiết kế, mBOM sử dụng các thông tin trên nhằm xây dựng mối quan hệ chi tiết hơn về các thành phần và cách chúng liên quan với nhau. Các bộ phận yêu cầu xử lý trước khi lắp ráp cũng phải được đưa vào mBOM. Nguồn dữ liệu được tổng hợp từ các hệ thống kinh doanh tích hợp trong doanh nghiệp bao gồm lập kế hoạch nguồn lực doanh nghiệp phần mềm ERP, lập kế hoạch tài nguyên vật liệu MRP và hệ thống thực thi sản xuất (MES). Đây là loại BOM phổ biến nhất cho một công ty sản xuất.

mBOM sẽ phụ thuộc vào độ chính xác của số lượng các bộ phận được đặt hàng trong quá trình sản xuất. Điều này giúp đảm bảo bộ phận mua hàng có thể duy trì lịch trình tối ưu để đặt hàng các bộ phận cần thiết và thương lượng giá tốt nhất từ các nhà cung cấp.

Một bộ mBOM chính xác sẽ giúp phòng mua hàng chủ động cân đối vật tư và đảm bảo phân xưởng triển khai sản xuất đúng kế hoạch. Phân hệ quản trị sản xuất của 3S ERP cho phép kết nối và đồng bộ tự động dữ liệu mBOM từ bộ phận thiết kế xuống hiện trường sản xuất. Hệ thống giúp người dùng đối chiếu định mức với tồn kho thực tế, từ đó lên kế hoạch mua hàng (MRP) tối ưu, tránh tình trạng thiếu hụt hoặc ứ đọng vật tư tại nhà máy.

Xem cách 3S ERP số hóa và quản trị mBOM tự động

Khám phá 3S ERP

2. Engineering Bill of Materials (eBOM)

eBOM (hay còn được gọi là BOM kỹ thuật) thường được phát triển trong giai đoạn thiết kế sản phẩm và dựa trên các công cụ như: Thiết kế hỗ trợ máy tính (CAD) hoặc Tự động hóa thiết kế điện tử (EDA). Tài liệu thường liệt kê các vật phẩm, bộ phận, thành phần và lắp ráp trong sản phẩm theo thiết kế của một nhóm kỹ thuật, thường theo mối quan hệ của chúng với sản phẩm mẹ như đã được thể hiện trong bản vẽ lắp ráp của nó. Và không có điều gì lạ khi có nhiều hơn một eBOM được liên kết với một sản phẩm hoàn chỉnh.

3. Service BOM (sBOM)

sBOM (Service Bill of Materials) là BOM được sử dụng cho bảo trì, sửa chữa và dịch vụ sau bán hàng. sBOM thể hiện các bộ phận, linh kiện của sản phẩm cần theo dõi, thay thế hoặc bảo trì trong quá trình sử dụng.

4. Production BOM

Một BOM sản phẩm thường đóng vai trò là nền tảng cho một đơn đặt hàng sản xuất. Nó liệt kê các thành phần và thành phần lắp ráp (thành phần được lắp ráp riêng nhưng lại là một bộ phận lắp ráp cho mộ sản phẩm lớn hơn) cấu thành nên một sản phẩm hoàn chỉnh, cũng như giá cả, mô tả, số lượng và các đơn vị đo lường liên quan. Với hệ thống BOM hoàn toàn được tự động, nhu cầu thành phần, chi phí và tính sẵn có của nguyên vật liệu có thể được tự động thêm vào đơn đặt hàng, do đó có thể đảm bảo rằng nguyên liệu thô được phân bổ hợp lý cho sản phẩm.

5. Single-Level BOM

Single-Level BOM là loại tài liệu này chứa các bộ phận được sử dụng trong quá trình sản xuất một sản phẩm và các bộ phận đó được liệt kê theo thứ tự. Cấu trúc của tài liệu này chỉ cho phép một cấp độ con trong các thành phần, lắp ráp và vật liệu. Nhược điểm của loại BOM này đó là không sử dụng được trong các sản phẩm quá phức tạp.

6. Multi-Level BOM

Multi-Level BOM là BOM nhiều cấp, trong đó sản phẩm có thể bao gồm các bán thành phẩm, và mỗi bán thành phẩm lại tiếp tục được cấu thành từ nhiều nguyên vật liệu hoặc linh kiện khác.

Ví dụ:

Sản phẩm A
→ Bán thành phẩm B
→→ Nguyên vật liệu 1
→→ Nguyên vật liệu 2
→ Bán thành phẩm C
→→ Linh kiện 3
→→ Nguyên vật liệu 4

Multi-Level BOM phù hợp với những sản phẩm có cấu trúc phức tạp và nhiều cấp sản xuất.

eBOM, mBOM, sBOM là cách phân loại theo mục đích sử dụng, còn Single-Level BOM và Multi-Level BOM là cách phân loại theo cấu trúc. Vì vậy, một mBOM hoàn toàn có thể đồng thời là Multi-Level BOM.

Đọc thêm: PLM là gì

Lợi ích của BOM đối với doanh nghiệp sản xuất

Quản lý BOM chính xác mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp:

• Chủ động kế hoạch vật tư: Biết chính xác cần loại vật tư nào và số lượng bao nhiêu.
• Giảm thiếu hụt và tồn kho: Cân đối nhu cầu vật tư với tồn kho thực tế.
• Hỗ trợ tính giá thành: Xác định chi phí nguyên vật liệu cấu thành sản phẩm.
• Giảm sai sót sản xuất: Đảm bảo phân xưởng sử dụng đúng thành phần và định mức.
• Kiểm soát thay đổi sản phẩm: Quản lý phiên bản và thời gian hiệu lực của BOM.
• Tăng khả năng truy xuất: Theo dõi cấu trúc từ thành phẩm xuống bán thành phẩm và nguyên vật liệu.
• Đồng bộ dữ liệu giữa các bộ phận: Kết nối thông tin giữa kỹ thuật, kế hoạch, mua hàng, kho và sản xuất.

Những thành phần bên trong BOM

Nhằm đảm bảo nhiệm vụ quản lý sản xuất, BOM cần bao gồm các yếu tố sau đây:

• Cấp BOM – Đây là khuôn khổ cho một BOM có nhiều cấp. Doanh nghiệp cần chỉ định cấp BOM phù hợp để có thể giám sát các bộ phận liên quan ở tất cả các cấp bao gồm chi phí, thời gian thực hiện và thời gian sản xuất.
• Số bộ phận – Mỗi bộ phận trong thành phẩm đều đóng vai trò quan trọng trong sản xuất. Do đó, doanh nghiệp cần liệt kê đầy đủ các bộ phận tham gia.
• Tên bộ phận – Việc xác định tên cũng giúp nhân viên tại phân xưởng nắm bắt tốt hơn công việc vận hành của họ.
• Mô tả – Đây là phần giúp xác định và phân biệt một bộ phận với các mục tương tự.
• Số lượng – Số lượng mặt hàng được sử dụng để sản xuất một đơn vị thành phẩm.
• Đơn vị đo lường – Có nhiều đơn vị đo lường tùy thuộc vào thành phẩm được sản xuất. Doanh nghiệp cần thống nhất một đơn vị chung trên toàn bộ phân xưởng và nên tham khảo tiêu chuẩn quốc tế.
• Ghi chú của BOM – Ghi chú của BOM cung cấp thông tin liên quan khác liên quan đến sản phẩm.
• Giai đoạn – Nhiều sản phẩm có vòng đời dài. Bằng cách phân loại các bộ phận theo vị trí của chúng trong vòng đời, việc quản lý sẽ được thực hiện dễ dàng hơn. Một số ví dụ bao gồm “Đang sản xuất”, “Đang thiết kế” hoặc “Chưa phát hành”. Điều này giúp theo dõi các thay đổi xảy ra trong vòng đời của sản phẩm.

>> Xem thêm: Hướng dẫn lập bảng định mức nguyên vật liệu chi tiết kèm mẫu tham khảo

Ứng dụng 3S ERP quản lý BOM hiệu quả

Khi doanh nghiệp đã định nghĩa rõ các loại BOM (như mBOM, sBOM, eBOM…) để mô tả cấu thành sản phẩm, việc làm sao để quản lý BOM hiệu quả lại tiếp tục là một bài toán nan giải khác. Quản lý BOM bằng Excel thường dễ dẫn đến nhầm lẫn về định mức nguyên vật liệu, số lượng tiêu hao, tồn kho,… 3S ERP ra đời để giải quyết chính những “điểm đau” đó, giúp doanh nghiệp quản lý định mức nguyên vật liệu sản xuất một cách tự động, đồng bộ và hiệu quả hơn.

Thông qua module quản trị sản xuất của phần mềm 3S ERP, doanh nghiệp có thể xây dựng và quản lý toàn bộ cấu trúc sản phẩm theo dạng cây BOM (multi-level BOM). Mỗi thành phẩm, bán thành phẩm hay chi tiết đều được khai báo rõ ràng về thành phần cấu tạo, số lượng tiêu hao và phiên bản BOM tương ứng.

Việc số hóa cấu trúc sản phẩm giúp doanh nghiệp đảm bảo tính chính xác trong lập kế hoạch sản xuất, tính giá thành, đặt mua vật tư và kiểm soát thay đổi kỹ thuật theo thời gian. Tính năng này đặc biệt hữu ích với những doanh nghiệp sản xuất theo đơn hàng (MTO) hoặc có cấu trúc sản phẩm phức tạp.

Bộ FAQ Bom là gì? 

Câu hỏi thường gặp về BOM

1. BOM dùng để làm gì trong sản xuất?

BOM giúp doanh nghiệp xác định đầy đủ nguyên vật liệu, linh kiện, bộ phận và bán thành phẩm cần thiết để sản xuất một sản phẩm. Đây là cơ sở để lập kế hoạch vật tư, mua hàng, sản xuất, kiểm soát tiêu hao và tính giá thành.

2. BOM được sử dụng như thế nào trong quy trình sản xuất?

BOM được sử dụng để xác định nhu cầu nguyên vật liệu và các thành phần cần thiết cho từng sản phẩm hoặc đơn hàng sản xuất. Dựa trên BOM, doanh nghiệp có thể lập kế hoạch vật tư, kiểm tra tồn kho, chuẩn bị nguyên vật liệu và triển khai sản xuất.

3. BOM có liên quan gì đến MRP?

BOM là một trong những dữ liệu đầu vào quan trọng của MRP. MRP dựa trên cấu trúc BOM, nhu cầu sản xuất và lượng tồn kho để tính toán số lượng nguyên vật liệu cần mua hoặc cần chuẩn bị cho sản xuất.

4. BOM có thể thay đổi trong quá trình sản xuất không?

Có. BOM có thể được cập nhật khi doanh nghiệp thay đổi nguyên vật liệu, thiết kế sản phẩm, định mức tiêu hao hoặc quy trình sản xuất. Việc quản lý phiên bản và ngày hiệu lực của BOM giúp đảm bảo sản xuất sử dụng đúng định mức tại từng thời điểm.

5. Phần mềm ERP hỗ trợ quản lý BOM như thế nào?

Phần mềm ERP giúp doanh nghiệp quản lý BOM tập trung, bao gồm cấu trúc sản phẩm, định mức nguyên vật liệu, số lượng, phiên bản và các cấp BOM. Dữ liệu BOM có thể được liên kết với kế hoạch sản xuất, MRP, tồn kho, mua hàng và tính giá thành để giảm sai sót khi quản lý thủ công.

Trên đây là thông tin giúp bạn hiểu rõ hơn về Bill Of Materials – Định mức nguyên vật liệu. Nếu có những băn khoăn hay mong muốn được hỗ trợ triển khai BOM, doanh nghiệp hãy liên hệ với các chuyên gia với kinh nghiệm tư vấn triển khai giải pháp nhà máy thông minh qua số hotline: 092.6886.855

Tham khảo thêm thông tin chi tiết tại: 

• Website: https://itgtechnology.vn/
• Fanpage: https://www.facebook.com/itgtechnology.vn
• Youtube: https://www.youtube.com/@ITGTechnology