Hướng dẫn lập bảng định mức nguyên vật liệu chi tiết kèm mẫu tham khảo

Bảng định mức nguyên vật liệu là công cụ giúp doanh nghiệp quản lý chi phí và giảm thiểu lãng phí nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất. Cùng ITG Technology tìm hiểu cách lập bảng định mức nguyên vật liệu trong sản xuất chuẩn xác trong bài viết sau đây.

Bảng định mức nguyên vật liệu là gì?

Bảng định mức nguyên vật liệu là tài liệu kỹ thuật quan trọng quy định số lượng nguyên vật liệu cần thiết để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm. Dựa vào thông tin định mức nguyên vật liệu BOM, doanh nghiệp có thể dự trù chi phí, quản lý tồn kho và lập kế hoạch mua hàng hiệu quả.

Thông thường, bảng định mức nguyên vật liệu sẽ cung cấp thông tin chi tiết về:

• Tên sản phẩm hoặc bán thành phẩm.
• Tên nguyên vật liệu, thành phần, linh kiện, phụ kiện cần sử dụng và đơn vị tính.
• Số lượng nguyên vật liệu cần sử dụng cho mỗi đơn vị sản phẩm.
• Ghi chú về tỷ lệ hao hụt, phế phẩm (nếu có).

Ví dụ: Để sản xuất 1 chiếc ghế gỗ, bảng định mức nguyên nguyên vật liệu sẽ chỉ rõ cần sử dụng 2m gỗ sồi, 0.2kg sơn, 0.05kg keo dán…

>> Xem thêm: Cách quản lý định mức tiêu hao nguyên vật liệu hiệu quả

Vai trò của bảng định mức tiêu hao nguyên vật liệu

Lập bảng định mức nguyên vật liệu giúp doanh nghiệp:

• Xác định rõ thông tin thành phẩm: Thông tin trong file định mức nguyên vật liệu cho phép công nhân trong nhà máy nắm được chính xác các thành phần, nguyên vật liệu và linh kiện cần thiết để tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh. Từ đó, họ có thể chuẩn bị nguồn cung nhanh chóng, tránh nhầm lẫn và sai sót.
• Tính giá thành chính xác: Bằng cách xác định lượng nguyên liệu cần thiết để sản xuất ra một sản phẩm, doanh nghiệp có thể tính toán chính xác chi phí nguyên vật liệu để đưa ra giá bán hợp lý, đảm bảo lợi nhuận mong muốn.
• Lập kế hoạch mua hàng và quản lý tồn kho hiệu quả: Dựa vào kế hoạch sản xuất và file bảng định mức nguyên vật liệu, doanh nghiệp có thể lập kế hoạch mua sắm chính xác hơn. Điều này giúp tổ chức tránh tình trạng tồn kho quá nhiều hoặc thiếu hụt nguyên vật liệu làm gián đoạn quy trình sản xuất.
• Chuẩn hóa quy trình sản xuất: Bảng định mức nguyên vật liệu là cơ sở để đánh giá hiệu quả sử dụng nguyên liệu giữa các ca hoặc chuyền sản xuất. Qua đây, doanh nghiệp có thể xác định các điểm lãng phí để có phương án cải tiến quy trình sản xuất, giảm thiểu hao hụt nguyên vật liệu.
• Đảm bảo chất lượng sản phẩm: Việc tuân thủ định mức nguyên vật liệu giúp doanh nghiệp đảm bảo mỗi sản phẩm được sản xuất ra đều sử dụng cùng một lượng vật liệu đầu vào theo tiêu chuẩn. Từ đó đảm bảo được sự đồng nhất giữa các lô hàng, tránh tình trạng cắt giảm nguyên liệu làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Để xây dựng kế hoạch nguyên vật liệu hiệu quả cho quá trình sản xuất, bạn hãy tham khảo:

>> MRP là gì? Vai trò của MRP trong quản lý sản xuất

Công thức tính định mức nguyên vật liệu sản xuất

Định mức nguyên vật liệu trong sản xuất được tính bằng cách lấy lượng nguyên vật liệu chuẩn cộng với tỷ lệ hao hụt cho phép. Công thức tính định mức nguyên vật liệu trong sản xuất như sau:

Trong đó:

• Lượng nguyên vật liệu chuẩn: Là lượng vật liệu cần thiết để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm mà không có bất kỳ lãng phí nào.
• Lượng hao hụt cho phép: Là lượng vật liệu bị hao phí trong quá trình sản xuất (ví dụ: hao hụt do cắt, gọt, bay hơi, hoặc sản phẩm lỗi).

Ví dụ:

Để tạo ra một chiếc bàn gỗ, doanh nghiệp sản xuất nội thất cần 1.2 mét khối gỗ. Tuy nhiên, trong quá trình cắt, xẻ, bào, gọt; lượng gỗ ban đầu bị hao hụt mất 5%. Như vậy:

• Lượng nguyên vật liệu chuẩn: 1.2m³
• Tỷ lệ hao hụt: 5%
• Lượng hao hụt cho phép: 1.2m x 5% = 0.06m³

Áp dụng công thức tính ở trên, ta có:

Định mức nguyên vật liệu = 1.2m³ + 0.06m³ = 1.26m³

Kết luận: Định mức nguyên vật liệu cho mỗi chiếc bàn là 1.26m³ gỗ. Con số này sẽ được sử dụng để lập kế hoạch mua sắm và kiểm soát chi phí sản xuất.

>> Tham khảo ngay: 12 biểu mẫu theo dõi tiến độ sản xuất bằng Excel hiệu quả

Mẫu bảng định mức nguyên vật liệu trong sản xuất chuẩn nhất

Dưới đây là các mẫu bảng định mức nguyên vật liệu bằng Excel được dùng phổ biến mà doanh nghiệp có thể tham khảo và áp dụng vào công việc:

• Mẫu bảng định mức nguyên vật liệu trong sản xuất

>> TẢI TẠI ĐÂY

• Mẫu bảng định mức tiêu hao nguyên vật liệu, vật tư từ Bộ Tài Chính

>> TẢI TẠI ĐÂY

Lưu ý khi sử dụng file excel bảng định mức nguyên vật liệu:

• Cập nhật thường xuyên: Bảng định mức nguyên vật liệu cần được rà soát và cập nhật định kỳ để phản ánh đúng thực tế sản xuất.
• Đảm bảo tính khả thi: Định mức phải thực tế và có thể áp dụng trong điều kiện sản xuất bình thường, không quá lý tưởng hóa.
• Phân quyền truy cập: Bảng tính định mức nguyên vật liệu là tài liệu quan trọng, cung cấp thông tin liên quan đến giá thành sản xuất. Do đó, doanh nghiệp cần có chế độ bảo mật phù hợp.

Tham khảo ngay: 5 Mẫu báo cáo quản lý sản xuất hiệu quả bằng Word & Excel

Cách lập bảng định mức nguyên vật liệu

Để lập bảng định mức nguyên vật liệu chuẩn xác, doanh nghiệp cần thực hiện 5 bước cơ bản dưới đây:

Hướng dẫn cách lập bảng định mức nguyên vật liệu trong sản xuất chi tiết

Bước 1: Xác định sản phẩm cần lập định mức nguyên vật liệu

Bước đầu tiên trong quy trình lập bảng định mức nguyên vật liệu là lập danh sách các sản phẩm cần xây dựng định mức. Trong danh sách này cần nêu rõ thông tin về tên sản phẩm, mã sản phẩm, thông số kỹ thuật,…

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần phân tích thêm về quy trình sản xuất các sản phẩm này. Hãy chia nhỏ quy trình sản xuất thành các công đoạn cụ thể (ví dụ: cắt, may, lắp ráp, hoàn thiện). Điều này giúp doanh nghiệp xác định chính xác mức nguyên vật liệu cần dùng ở từng công đoạn gia công.

Bước 2: Liệt kê danh sách nguyên vật liệu cần thiết

Ở bước tiếp theo, doanh nghiệp cần lập bảng định mức nguyên vật liệu chi tiết cho từng sản phẩm trong danh sách (bao gồm: vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng).

Để đảm bảo bảng định mức nguyên liệu được lập chính xác, doanh nghiệp cần làm rõ các yếu tố sau:

• Thành phần vật tư: Sản phẩm được cấu thành từ những loại nguyên vật liệu nào?
• Định mức sử dụng: Số lượng nguyên vật liệu cần sử dụng là bao nhiêu?
• Phương án thay thế: Có những nguyên vật liệu nào khác có thể sử dụng để thay thế không?
• Tính đầy đủ: Danh sách nguyên vật liệu đã đầy đủ và chính xác chưa? 

Bước 3: Làm sản phẩm mẫu

Trong quá trình lập bảng định mức sản xuất, nếu chưa xác định được đầy đủ nguyên vật liệu cần sử dụng hoặc không chắc chắn về số lượng, doanh nghiệp cần thực hiện bước làm sản phẩm mẫu.

Trong quá trình thực hiện sản phẩm mẫu, doanh nghiệp sẽ xác định được chính xác những nguyên liệu cần thiết và số lượng của từng loại. Bảng định mức nguyên vật liệu mẫu sẽ là cơ sở để xác định các thông số định mức đầy đủ cho quá trình sản xuất thực tế.

Tuy nhiên, để số liệu chính xác, doanh nghiệp cần đảm bảo quá trình làm sản phẩm mẫu phản ánh đúng quy trình sản xuất thực tế.

Bước 4: Tính định mức tiêu hao nguyên vật liệu

Căn cứ vào số liệu sản xuất thực tế và thử nghiệm, bộ phận kỹ thuật có thể tính toán tỷ lệ hao hụt nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất, đồng thời phân tích các yếu tố gây hao hụt (ví dụ: Hao hụt do cắt gọt, do quá trình bay hơi, lỗi sản phẩm, hao hụt tự nhiên,…). Sau đó, chỉ cần cộng định mức nguyên vật liệu cơ bản với định mức hao hụt, doanh nghiệp có thể tính được định mức nguyên vật liệu sản xuất hoàn chỉnh.

Lưu ý: Trong quá trình sản xuất, sản phẩm lỗi/hỏng là điều không thể tránh khỏi. Do đó, khi tính định mức tiêu hao nguyên vật liệu, doanh nghiệp nên cộng thêm cả lượng nguyên liệu bị hao hụt do sản phẩm lỗi để đảm bảo đủ nguồn cung cho sản xuất.

Bước 5: Tính giá trị nguyên vật liệu tạo ra thành phẩm

Thông qua định mức tiêu hao nguyên vật liệu đã xác định ở bước trên, doanh nghiệp có thể tính toán được giá trị của những nguyên liệu này. Đây là cơ sở để xác định giá thành sản phẩm và xây dựng chiến lược kinh doanh.

Giá trị nguyên vật liệu tạo ra thành phẩm có thể xác định bằng cách tính:

• Giá nguyên vật liệu: Lấy định mức về số lượng của từng loại vật liệu và nhân với đơn giá mua thực tế. Đơn giá này cần phản ánh chính xác giá mua sau khi đã tính đến các khoản chiết khấu, giảm giá và các chi phí liên quan khác.
• Tổng giá trị: Cộng giá trị của tất cả các loại nguyên vật liệu lại để có được tổng chi phí nguyên vật liệu cho một sản phẩm hoàn chỉnh.

Lưu ý: Doanh nghiệp cần theo dõi chặt chẽ thị trường và cập nhật file excel bảng định mức nguyên vật liệu thường xuyên để đảm bảo tính chính xác. Nếu có dự báo về biến động giá lớn, hãy cân nhắc điều chỉnh kế hoạch sản xuất hoặc tìm kiếm nguồn cung ứng thay thế.

Quản lý định mức nguyên vật liệu hiệu quả với giải pháp 3S iFACTORY

Quản lý định mức nguyên vật liệu bằng Excel là phương pháp đơn giản nhưng lại tiềm ẩn nhiều điểm hạn chế như: Dữ liệu phân tán, khó đồng bộ thông tin giữa các bộ phận, dễ sai sót khi nhập liệu thủ công và khó kiểm soát hao hụt trong từng công đoạn sản xuất,… Bằng cách ứng dụng giải pháp nhà máy thông minh 3S iFACTORY, những vấn đề này sẽ được giải quyết triệt để.

Giải pháp 3S iFACTORY giúp doanh nghiệp:

• Quản lý định mức nguyên vật liệu: 3S iFACTORY cho phép doanh nghiệp xây dựng, quản lý và điều chỉnh định mức nguyên vật liệu cho từng sản phẩm hoặc bán thành phẩm. Hệ thống hỗ trợ thiết lập định mức ngay từ khâu thiết kế, tự động liên kết với lệnh sản xuất và kế hoạch mua hàng. Nhờ đó, doanh nghiệp không chỉ kiểm soát được lượng NVL cần dùng theo chuẩn mà còn dễ dàng theo dõi sự chênh lệch giữa định mức và thực tế.
• Quản lý định mức tiêu hao nguyên vật liệu trên từng công đoạn: Giải pháp cho phép doanh nghiệp theo dõi và quản lý hao hụt nguyên vật liệu tại từng công đoạn sản xuất cụ thể. Hệ thống có thể xác định chính xác công đoạn nào xảy ra hao hụt cao nhất, từ đó đưa ra biện pháp cải thiện phù hợp.
• Tự động tính toán và cập nhật hao hụt theo thời gian thực: Hệ thống MES trong 3S iFACTORY có thể kết nối trực tiếp với máy móc, dây chuyền sản xuất để ghi nhận dữ liệu hao hụt tự động. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể so sánh giữa định mức chuẩn và tiêu hao thực tế theo thời gian thực, thay vì chờ đến cuối kỳ mới tổng hợp như trên Excel.
• Đồng bộ dữ liệu giữa các bộ phận: Một khi bảng định mức nguyên vật liệu được thiết lập trong 3S iFACTORY, toàn bộ các bộ phận liên quan (kế hoạch, kho, mua hàng, kế toán) đều có thể sử dụng chung một nguồn dữ liệu. Nhờ đó, doanh nghiệp tránh được tình trạng sai lệch số liệu. Đồng thời giúp công ty lập kế hoạch mua hàng, quản lý tồn kho và tính giá thành sản phẩm chính xác hơn.

Đăng ký ngay để được chuyên gia tư vấn lộ trình xây dựng nhà máy thông minh dành riêng cho doanh nghiệp bạn
- Bản quy hoạch kiến trúc nhà máy thông minh toàn diện, chuẩn quốc tế
- Giải quyết 4 bài toán lớn trong sản xuất: Tiến độ - Chất lượng - Chi phí - Giao hàng
- Hỗ trợ tính toán năng lực sản xuất, lập kế hoạch, lập lịch sản xuất tối ưu
- Tùy biến theo đặc thù của từng doanh nghiệp

Đăng ký ngay

Bảng định mức nguyên vật liệu là công cụ cần thiết giúp doanh nghiệp sản xuất quản lý chặt chẽ chi phí, lập kế hoạch mua hàng, chuẩn hóa quy trình và tính toán giá thành chính xác. Hy vọng thông qua bài viết này, bạn đã nắm được cách lập bảng định mức nguyên vật liệu chính xác và tìm được cho mình công cụ phù hợp để kiểm soát định mức hiệu quả. Nếu bạn muốn nhận tư vấn về giải pháp quản lý sản xuất chuyên nghiệp, hãy liên hệ ngay tới số hotline: 092. 8668.855 để được tư vấn miễn phí.

Xem thêm thông tin tại:

• Facebook: https://www.facebook.com/itgtechnology.vn
• Youtube: https://www.youtube.com/c/ITGTechnology