Các kênh phân phối dược phẩm ở Việt Nam: Đặc điểm và mô hình

Kênh phân phối dược phẩm tại Việt Nam gồm nhiều mắt xích từ nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, nhà phân phối, bệnh viện, phòng khám, nhà thuốc đến người bệnh. Trong đó, ETC (kênh bệnh viện) và OTC (kênh nhà thuốc) là hai kênh phân phối thuốc phổ biến và quan trọng nhất. Thuốc có thể được đưa đến người bệnh thông qua bệnh viện, nhà thuốc, phòng khám hoặc các đơn vị phân phối trung gian tùy thuộc vào loại thuốc và mô hình kinh doanh. Dưới đây là thông tin chi tiết về mô hình kênh phân phối dược phẩm ở Việt Nam. 

Cơ hội tăng trưởng của kênh phân phối Dược tại Việt Nam

Lĩnh vực bán lẻ dược phẩm có khoảng 57.000 nhà thuốc ở Việt Nam tương đương 6,6 điểm bán trên 10.000 dân. Thị trường bán lẻ dược phẩm luôn nhộn nhịp với sự hiện diện của hàng chục nghìn nhà thuốc truyền thống trên khắp cả nước do các dược sĩ điều hành và các chuỗi nhà thuốc hiện đại như Phano, Mỹ Châu, Eco, | Pharmacity, Vistar, Pharmacity, An Khang. Các nhà thuốc truyền thống có lợi thế hơn so với các chuỗi nhà thuốc hiện đại vì họ có mặt ở khắp các thành phố lớn và các vùng nông thôn. Số lượng nhà thuốc tại Thành phố Hồ Chí Minh và các khu vực đô thị khác cao hơn mức trung bình của cả nước nhưng vẫn thấp hơn tiêu chuẩn quốc tế.

1. Kênh ETC – phân phối thuốc qua bệnh viện

ETC (Ethical Drug Channel) là kênh phân phối dược phẩm thông qua bệnh viện và các cơ sở khám chữa bệnh, trong đó thuốc chủ yếu được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.

Đây là kênh quan trọng đối với các loại thuốc kê đơn, thuốc chuyên khoa và thuốc được sử dụng trong điều trị tại bệnh viện. Doanh nghiệp dược thường tiếp cận kênh ETC thông qua hoạt động đấu thầu và cung ứng thuốc cho các cơ sở y tế.

Mô hình phân phối phổ biến:

Nhà sản xuất/nhà nhập khẩu → Nhà phân phối → Bệnh viện → Bác sĩ → Người bệnh

Kênh ETC có đặc điểm:

• Quyết định sử dụng thuốc chịu ảnh hưởng lớn từ bác sĩ và phác đồ điều trị.
• Hoạt động cung ứng thường gắn với quy trình đấu thầu và mua sắm của cơ sở y tế.
• Phù hợp với thuốc kê đơn, thuốc chuyên khoa và các sản phẩm sử dụng trong điều trị bệnh viện.
• Yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ nguồn cung, hồ sơ và chất lượng sản phẩm.

2. Kênh OTC – phân phối thuốc qua nhà thuốc

OTC (Over The Counter) là kênh phân phối dược phẩm thông qua nhà thuốc và các điểm bán lẻ, trong đó người tiêu dùng có thể chủ động tìm mua các sản phẩm phù hợp với nhu cầu sử dụng theo quy định.

Đây là kênh phổ biến đối với các sản phẩm thuốc không kê đơn và nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Mô hình phân phối phổ biến:

Nhà sản xuất/nhà nhập khẩu → Nhà phân phối → Nhà thuốc/chuỗi nhà thuốc → Người tiêu dùng

So với ETC, kênh OTC có đặc điểm:

• Điểm bán phân bố rộng, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.
• Quyết định mua chịu ảnh hưởng bởi nhu cầu, thương hiệu, giá bán và tư vấn tại nhà thuốc.
• Doanh nghiệp có thể xây dựng hệ thống phân phối thông qua nhà thuốc độc lập hoặc chuỗi nhà thuốc.
• Yêu cầu quản lý tốt tồn kho, đơn hàng, giá bán và độ phủ của từng điểm bán.

Sự chuyển dịch kênh phân phối Dược từ ETC sang OTC

Đọc thêm: Làm thế nào để tối ưu hiệu quả quản lý kênh phân phối?

3. Kênh phòng khám tư nhân

Phòng khám tư nhân cũng là một mắt xích trong hệ thống phân phối và sử dụng dược phẩm tại Việt Nam.

Tùy mô hình hoạt động và quy định áp dụng, thuốc có thể được sử dụng trong quá trình khám chữa bệnh hoặc được kê đơn để người bệnh mua tại cơ sở bán thuốc phù hợp.

Mô hình phổ biến:

Nhà sản xuất/nhà nhập khẩu → Nhà phân phối → Phòng khám → Người bệnh

Kênh này có lợi thế nhờ khả năng tiếp cận nhóm khách hàng có nhu cầu khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế tư nhân. Tuy nhiên, hoạt động cung ứng và sử dụng thuốc vẫn phải tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành.

Con đường phân phối dược phẩm tại Việt Nam

Tùy nguồn gốc và phương thức cung ứng, thuốc sản xuất trong nước và thuốc nhập khẩu có thể đi qua những chuỗi phân phối khác nhau trước khi đến người bệnh.

Đối với thuốc nhập khẩu

Một số mô hình phân phối phổ biến gồm:

Nhà sản xuất nước ngoài → Nhà nhập khẩu → Nhà phân phối → Bệnh viện → Người bệnh

Nhà sản xuất nước ngoài → Nhà nhập khẩu → Nhà phân phối → Nhà thuốc → Người bệnh

Trong một số trường hợp, thuốc có thể đi qua các đơn vị bán buôn trước khi đến nhà thuốc hoặc cơ sở sử dụng thuốc.

Đối với thuốc sản xuất trong nước

Các mô hình phổ biến gồm:

Nhà sản xuất → Nhà phân phối → Bệnh viện → Người bệnh

Nhà sản xuất → Nhà phân phối → Nhà thuốc → Người bệnh

Nhà sản xuất → Nhà phân phối → Đơn vị bán buôn → Nhà thuốc → Người bệnh

Việc lựa chọn mô hình phụ thuộc vào loại thuốc, đối tượng sử dụng, phương thức cung ứng và quy định quản lý dược phẩm.

So sánh kênh ETC và OTC

Xu hướng phát triển kênh phân phối dược phẩm tại Việt Nam

Thị trường dược phẩm đang có sự phát triển đồng thời ở cả kênh ETC và OTC. Bên cạnh hệ thống nhà thuốc truyền thống, các chuỗi nhà thuốc hiện đại ngày càng mở rộng mạng lưới, tạo ra yêu cầu cao hơn về quản lý hàng hóa, tồn kho, đơn hàng và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đối với doanh nghiệp dược, việc quản lý hiệu quả hệ thống phân phối không chỉ giúp đảm bảo thuốc được cung ứng đúng nơi, đúng thời điểm mà còn hỗ trợ kiểm soát tồn kho, hạn sử dụng, lô sản xuất và doanh số theo từng kênh.

Xem thêm: Giải pháp ERP cho ngành dược phẩm: 3S ERP

FAQ về kênh phân phối dược phẩm ở Việt Nam

1. Kênh phân phối dược phẩm nào phổ biến nhất tại Việt Nam?

ETC và OTC là hai kênh phân phối dược phẩm phổ biến và quan trọng nhất tại Việt Nam. ETC tập trung vào bệnh viện và cơ sở khám chữa bệnh, trong khi OTC chủ yếu phân phối thuốc thông qua nhà thuốc và chuỗi nhà thuốc. Tùy từng loại thuốc và mô hình kinh doanh, doanh nghiệp có thể lựa chọn một hoặc kết hợp nhiều kênh phân phối.

2. Kênh ETC và OTC khác nhau như thế nào?

ETC phân phối thuốc chủ yếu thông qua bệnh viện và cơ sở khám chữa bệnh, còn OTC phân phối thuốc qua nhà thuốc và các điểm bán lẻ. ETC chịu ảnh hưởng lớn từ bác sĩ, phác đồ điều trị và hoạt động mua sắm của cơ sở y tế; trong khi OTC tập trung vào khả năng tiếp cận người tiêu dùng, độ phủ điểm bán và hoạt động tư vấn tại nhà thuốc.

3. Doanh nghiệp dược có thể phân phối thuốc qua nhiều kênh cùng lúc không?

Có. Doanh nghiệp dược có thể triển khai đồng thời nhiều kênh như ETC, OTC và kênh phòng khám tư nhân nếu sản phẩm, đối tượng khách hàng và điều kiện kinh doanh phù hợp. Việc kết hợp nhiều kênh giúp doanh nghiệp mở rộng độ phủ thị trường và tiếp cận các nhóm khách hàng khác nhau.

4. Nhà phân phối có vai trò gì trong hệ thống phân phối dược phẩm?

Nhà phân phối là mắt xích trung gian đưa thuốc từ nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu đến bệnh viện, nhà thuốc, phòng khám và các cơ sở sử dụng thuốc. Ngoài lưu chuyển hàng hóa, nhà phân phối còn hỗ trợ quản lý đơn hàng, tồn kho, giao nhận và độ phủ sản phẩm theo từng khu vực hoặc kênh bán hàng.

5. Doanh nghiệp dược cần quản lý những gì khi triển khai hệ thống phân phối?

Doanh nghiệp dược cần quản lý tồn kho, lô sản xuất, hạn sử dụng, đơn hàng, nhà phân phối, điểm bán, doanh số và hoạt động phân phối theo từng kênh. Với đặc thù ngành dược, hệ thống quản lý cũng cần hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và kiểm soát quá trình lưu chuyển sản phẩm để đảm bảo chất lượng và tuân thủ quy định.

Có thể nhận thấy rằng, có rất nhiều con đường để đưa dược phẩm đến được với tay người tiêu dùng (bệnh nhân), trong đó chiếm tỷ trọng lớn nhất vẫn là ETC và OTC. Khi mà quy định về phân phối thuốc được nới lỏng hơn, cùng với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp “ngoại đạo”, những đơn vị phân phối thuốc truyền thống đang đẩy mạnh kênh OTC, xây dựng hệ thống phân phối thuốc riêng nhằm tránh tụt hậu trên thị trường.

Xem thêm thông tin tại:

• Facebook: https://www.facebook.com/itgtechnology.vn
• Youtube: https://www.youtube.com/c/ITGTechnology
• Website: https://itgtechnology.vn/