Hiệu chuẩn thiết bị là gì? Quy trình hiệu chuẩn thiết bị đơn giản

Hiệu chuẩn thiết bị là một hoạt động quan trọng giúp doanh nghiệp đảm bảo độ chính xác của các thiết bị đo đạc dùng trong sản xuất. Để hiểu cụ thể hiệu chuẩn thiết bị là gì và quy trình hiệu chuẩn thiết bị đo lường đúng kỹ thuật, mời bạn cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây!

Hiệu chuẩn thiết bị là gì?

Hiệu chuẩn thiết bị (hay hiệu chỉnh thiết bị) là quá trình so sánh và xác định mức độ sai lệch của thiết bị đo lường với một tiêu chuẩn cụ thể có độ chính xác cao hơn (chuẩn tham chiếu). Thông qua đó, doanh nghiệp có thể xác định mức sai số của thiết bị và thực hiện điều chỉnh để thiết bị hoạt động đúng theo thông số kỹ thuật đã quy định.

Hiệu chuẩn thiết bị là gì?

Hiểu một cách đơn giản, hiệu chuẩn là hoạt động nhằm kiểm tra xem thiết bị đo lường có đang đo đúng giá trị thực tế hay không, đồng thời xác định mức chênh lệch giữa kết quả đo của thiết bị và giá trị chuẩn.

Ví dụ, doanh nghiệp sử dụng nhiệt kế công nghiệp để đo nhiệt độ trong dây chuyền sản xuất. Sau một thời gian sử dụng, thiết bị này có thể bị sai lệch do hao mòn cơ khí, điều kiện môi trường hoặc tác động vật lý. Khi đó, doanh nghiệp cần thực hiện hiệu chuẩn thiết bị đo lường để đảm bảo kết quả đo vẫn chính xác.

Vai trò của hiệu chuẩn thiết bị trong sản xuất

Các nhà máy hiện đại có thể sử dụng đến hàng trăm, hàng nghìn thiết bị đo lường. Các thiết bị này được lắp đặt tại nhiều công đoạn khác nhau như: Kiểm tra nguyên vật liệu, kiểm soát quá trình sản xuất, kiểm định thành phẩm,… Vì vậy, hiệu chuẩn thiết bị đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác của toàn bộ hệ thống đo lường. Khi công tác hiệu chuẩn thiết bị được thực hiện tốt, doanh nghiệp có thể:

Vai trò của hiệu chuẩn thiết bị trong sản xuất

Đảm bảo chất lượng sản phẩm đầu ra

Sai số trong đo lường có thể khiến sản phẩm đầu ra không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật (sai kích thước, khối lượng, lỗi bề măt,…). Khi doanh nghiệp thực hiện hiệu chuẩn thiết bị định kỳ, các phép đo trong quá trình kiểm soát chất lượng sản phẩm sẽ chính xác hơn. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể giảm tỷ lệ sản phẩm lỗi và đảm bảo sản phẩm đáp ứng đúng yêu cầu của khách hàng.

Giảm rủi ro và chi phí sản xuất

Thiết bị đo lường không chính xác có thể kéo theo hàng loạt chi phí ẩn như: Chi phí thu hồi sản phẩm, bồi thường khiếu nại, xử lý phế phẩm, mất uy tín thương hiệu và thậm chí rủi ro pháp lý trong các ngành như thực phẩm, dược phẩm, y tế. Đầu tư vào hiệu chuẩn thiết bị định kỳ là khoản chi phí phòng ngừa nhỏ hơn nhiều so với thiệt hại khi sự cố xảy ra, giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí sản xuất hiệu quả hơn trong dài hạn.

Tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng

Các tiêu chuẩn quản lý chất lượng quốc tế như ISO 9001:2015, ISO/IEC 17025, GMP và IATF 16949 đều yêu cầu bắt buộc doanh nghiệp phải có hệ thống kiểm soát hiệu chuẩn thiết bị đo lường. Do đó, hiệu chuẩn thiết bị là hoạt động quan trọng giúp doanh nghiệp tuân thủ các tiêu chuẩn.

Xem thêm: CPK trong quản lý chất lượng và phương pháp nâng cao hiệu quả sản xuất

5 Bước hiệu chuẩn thiết bị cơ bản

Một quy trình hiệu chuẩn thiết bị chuyên nghiệp thường bao gồm 5 bước chính. Tùy thuộc vào loại thiết bị và tiêu chuẩn áp dụng, các bước có thể được mở rộng hoặc điều chỉnh cho phù hợp:

Quy trình hiệu chuẩn thiết bị

Bước 1: Lập kế hoạch hiệu chuẩn

Trước khi tiến hành hiệu chuẩn, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch hiệu chuẩn cho toàn bộ thiết bị đo lường chất lượng trong nhà máy. Bản kể hoạch cần liệt kê đầy đủ: Danh mục thiết bị cần hiệu chuẩn, chu kỳ hiệu chuẩn, đơn vị thực hiện hiệu chuẩn, thời gian thực hiện,… Bằng cách lập kế hoạch hiệu chỉnh thiết bị rõ ràng, doanh nghiệp có thể kiểm soát tốt lịch hiệu chuẩn, phân bổ nguồn lực hợp lý và tránh tình trạng bỏ sót thiết bị quan trọng.

Bước 2: Chuẩn bị thiết bị cần đo lường

Trong bước này, thiết bị cần hiệu chuẩn sẽ được vệ sinh sạch sẽ, kiểm tra tình trạng vật lý (không bị hư hỏng, ăn mòn, biến dạng) và để ổn định trong điều kiện môi trường phù hợp trước khi tiến hành hiệu chuẩn.

Các yếu tố môi trường như: Nhiệt độ, độ ẩm, rung động,… có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả đo lường. Do đó phòng hiệu chuẩn cần được kiểm soát và ghi nhận đầy đủ các thông số môi trường tại thời điểm thực hiện.

Bước 3: Thực hiện phép đo so sánh với chuẩn

Đây là bước quan trọng nhất trong quy trình hiệu chuẩn thiết bị đo lường. Thiết bị sẽ được sử dụng để đo một giá trị chuẩn xác định, sau đó kết quả đo được so sánh với giá trị chuẩn. Quá trình này có thể được lặp lại nhiều lần tại các điểm đo khác nhau để đảm bảo tính chính xác. Kết quả đo sẽ được ghi nhận và sử dụng để xác định sai số của thiết bị.

Bước 4: Xác định sai số của thiết bị

Sau khi thu thập dữ liệu đo, kỹ thuật viên sẽ tính toán mức sai lệch giữa kết quả đo của thiết bị và giá trị chuẩn. Sai số này sẽ được so sánh với giới hạn sai số cho phép của thiết bị. Nếu sai số nằm trong giới hạn cho phép, thiết bị vẫn có thể tiếp tục sử dụng. Ngược lại, thiết bị cần được điều chỉnh, sửa chữa hoặc thay thế.

Bước 5: Lập báo cáo và chứng nhận hiệu chuẩn

Sau khi hoàn thành quá trình đo và tính toán sai số, kết quả hiệu chuẩn sẽ được ghi lại trong báo cáo hiệu chuẩn. Báo cáo thường bao gồm: Thông tin thiết bị, kết quả đo, sai số đo lường, kết luận thiết bị đạt hay không đạt. Ngoài ra, nhiều thiết bị sẽ được dán tem hiệu chuẩn để xác định trạng thái hiệu chuẩn và thời hạn hiệu chuẩn tiếp theo.

Xem thêm: MSA là gì? Hướng dẫn ứng dụng Measurement System Analysis trong quản lý chất lượng

Khi nào doanh nghiệp cần hiệu chuẩn thiết bị?

Ngoài việc thực hiện hiệu chuẩn định kỳ theo lịch định sẵn, có nhiều tình huống phát sinh đòi hỏi doanh nghiệp phải tiến hành hiệu chuẩn thiết bị đột xuất. Việc nhận biết đúng thời điểm hiệu chuẩn thiết bị đo lường là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng hiệu quả:

Những thời điểm doanh nghiệp nên hiệu chuẩn thiết bị

• Khi đến kỳ hạn hiệu chuẩn thiết bị định kỳ: Mỗi thiết bị đo lường đều có chu kỳ hiệu chuẩn khác nhau (thường từ 6 tháng – 2 năm tùy loại thiết bị và yêu cầu của tiêu chuẩn chất lượng). Vì vậy, doanh nghiệp cần thực hiện hiệu chuẩn định kỳ để đảm bảo thiết bị không bị sai lệch theo thời gian sử dụng.
• Khi thiết bị mới được đưa vào sử dụng: Trước khi thiết bị đo lường được đưa vào dây chuyền sản xuất, doanh nghiệp cần thực hiện hiệu chuẩn để xác nhận thiết bị hoạt động chính xác. Điều này giúp đảm bảo thiết bị đáp ứng đúng thông số kỹ thuật ngay từ đầu.
• Sau khi thiết bị va đập, rơi vỡ hoặc sửa chữa: Sau khi thiết bị bị rơi, va đập hoặc vừa được sửa chữa, các thông số đo lường có thể bị thay đổi. Trong trường hợp này, doanh nghiệp cần thực hiện hiệu chuẩn thiết bị để xác nhận thiết bị vẫn đo chính xác trước khi tiếp tục sử dụng.
• Khi kết quả đo có dấu hiệu bất thường: Nếu trong quá trình sản xuất, các kết quả đo lường có sự chênh lệch bất thường so với dữ liệu trước đó, rất có thể thiết bị đo đã bị sai lệch. Lúc này, việc hiệu chuẩn thiết bị đo lường sẽ giúp doanh nghiệp xác định nguyên nhân và đảm bảo độ tin cậy của dữ liệu đo.
• Trước các cuộc đánh giá chất lượng quan trọng: Trước các cuộc đánh giá từ khách hàng hoặc tổ chức chứng nhận, doanh nghiệp thường kiểm tra và hiệu chuẩn lại toàn bộ thiết bị đo lường. Điều này giúp đảm bảo hệ thống đo lường đáp ứng đầy đủ yêu cầu của tiêu chuẩn chất lượng.

Một số lưu ý quan trọng khi hiệu chuẩn thiết bị

Để quá trình hiệu chuẩn thiết bị đạt hiệu quả cao và đảm bảo tính chính xác của kết quả đo, doanh nghiệp cần lưu ý một số vấn đề quan trọng sau:

• Xây dựng danh mục thiết bị đo lường rõ ràng: Doanh nghiệp cần thống kê đầy đủ toàn bộ thiết bị đo lường đang sử dụng trong nhà máy để tránh bỏ sót thiết bị cần hiệu chuẩn.
• Thiết lập chu kỳ hiệu chuẩn hợp lý: Chu kỳ hiệu chuẩn cần được xác định dựa trên tần suất sử dụng, độ ổn định của thiết bị và yêu cầu của tiêu chuẩn chất lượng.
• Lưu trữ hồ sơ hiệu chuẩn đầy đủ: Hồ sơ hiệu chuẩn thiết bị là bằng chứng quan trọng trong các cuộc đánh giá chất lượng. Do đó, doanh nghiệp cần lưu trữ và quản lý hồ sơ một cách khoa học.
• Kết hợp quản lý hiệu chuẩn bằng phần mềm: Khi số lượng thiết bị đo lường lớn, việc quản lý thủ công sẽ dễ xảy ra sai sót. Sử dụng phần mềm quản lý thiết bị giúp doanh nghiệp theo dõi lịch hiệu chuẩn, trạng thái thiết bị và dữ liệu đo lường hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh nhà máy ngày càng tự động hóa, việc quản lý thiết bị đo lường và lịch hiệu chuẩn thiết bị theo phương pháp thủ công sẽ gặp nhiều hạn chế như thất lạc hồ sơ, quên chu kỳ hiệu chuẩn hoặc khó truy xuất dữ liệu khi cần. Để giải quyết bài toán này, nhiều doanh nghiệp sản xuất hiện nay đang ứng dụng các nền tảng quản lý thiết bị thông minh. Chẳng hạn, với phần mềm quản lý bảo trì bảo dưỡng thiết bị 3S MMS của ITG, doanh nghiệp có quản lý toàn bộ vòng đời thiết bị đo lường, theo dõi lịch hiệu chuẩn thiết bị đo lường, tự động cảnh báo khi thiết bị sắp đến hạn hiệu chuẩn và lưu trữ hồ sơ hiệu chuẩn tập trung trên hệ thống. Nhờ đó, doanh nghiệp không chỉ đảm bảo độ chính xác của dữ liệu đo mà còn nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng tốt các yêu cầu của hệ thống quản lý chất lượng hiện đại.

Có thể thấy, hiệu chuẩn thiết bị là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp đảm bảo độ chính xác của dữ liệu đo lường, kiểm soát chất lượng sản phẩm và tối ưu chi phí vận hành. Trong bối cảnh sản xuất ngày càng đòi hỏi tính chính xác và khả năng truy xuất cao, việc xây dựng quy trình hiệu chuẩn thiết bị đo lường bài bản, kết hợp với công cụ quản lý hiện đại sẽ là lợi thế cạnh tranh giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.