Quản trị rủi ro là gì? Nguyên tắc và quy trình quản trị rủi ro doanh nghiệp hiệu quả

Dù hoạt động trong bất kỳ lĩnh vực nào, doanh nghiệp đều phải đối mặt với hàng loạt rủi ro liên quan đến biến động chi phí, gián đoạn chuỗi cung ứng, chính sách pháp lý,… Làm cách nào để quản trị rủi ro doanh nghiệp hiệu quả và giảm thiểu tối đa tổn thất có thể xảy ra? Hãy cùng ITG Technology tìm hiểu trong bài viết sau đây.

Quản trị rủi ro là gì?

Quản trị rủi ro (Risk Management) là quá trình nhận diện, đánh giá, phân tích và kiểm soát các rủi ro tiềm ẩn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh, tài sản, danh tiếng hoặc mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp.

Quản trị rủi ro là gì?

Mục đích của quản trị rủi ro là giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa và biến rủi ro thành cơ hội thông qua việc dự báo, chuẩn bị và ứng phó linh hoạt các kịch bản có thể xảy ra để duy trì tăng trưởng bền vững.

Ví dụ: Để giảm thiểu rủi ro gián đoạn sản xuất do thiếu nguyên liệu, doanh nghiệp có thể đa dạng hóa nhà cung cấp, thiết lập cảnh báo tồn kho tối thiểu trên hệ thống ERP.

Vai trò của quản trị rủi ro trong doanh nghiệp

Quản trị rủi ro doanh nghiệp tốt giúp:

5 Lợi ích lớn doanh nghiệp nhận được khi quản trị rủi ro hiệu quả

Bảo vệ tài sản và uy tín doanh nghiệp

Xây dựng hệ thống quản trị rủi ro tốt giúp doanh nghiệp bảo vệ cả tài sản hữu hình (tài chính, cơ sở vật chất, hàng tồn kho,…) lẫn tài sản vô hình (danh tiếng thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu khách hàng,…). Việc xác định sớm các mối đe dọa cho phép quản trị doanh nghiệp đạt được hiệu quả thông qua phân bổ nguồn lực hợp lý và giảm thiểu tác động của những sự cố ngoài ý muốn, từ đó, bảo vệ các giá trị cốt lõi của tổ chức.

Nâng cao khả năng ra quyết định

Khi có cái nhìn toàn diện về các rủi ro tiềm ẩn, ban lãnh đạo có thể đưa ra quyết định kinh doanh sáng suốt hơn, phù hợp với chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Mỗi quyết định đưa ra đều được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên cơ hội và thách thức, giúp doanh nghiệp tránh được những tổn thất không đáng có, đồng thời nắm bắt các cơ hội sinh lời cao hơn.

Tối ưu chi phí vận hành

Thay vì ứng phó thụ động khi sự cố đã xảy ra, quản trị rủi ro doanh nghiệp chủ động sẽ giúp công ty thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả như: Bảo trì tiên đoán, sao lưu dữ liệu định kỳ, đào tạo an toàn cho công nhân,… Từ đó, giảm thiểu đáng kể các chi phí liên quan đến việc khắc phục, bồi thường, vi phạm.

Đảm bảo tính ổn định trong hoạt động sản xuất kinh doanh

Khi xác định rõ các rủi ro tiềm ẩn và xây dựng kịch bản ứng phó sẵn sàng với mọi tình huống bất ngờ (sự cố máy móc, gián đoạn chuỗi cung ứng, lỗi quy trình, biến động thị trường,…) doanh nghiệp có thể đảm bảo hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra liên tục, đáp ứng đúng tiến độ và cam kết với khách hàng.

Tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn

Doanh nghiệp có năng lực quản trị rủi ro tốt sẽ phản ứng nhanh hơn trước biến động thị trường, duy trì hoạt động ổn định trong thời kỳ khủng hoảng và tận dụng hiệu quả mọi cơ hội. Đây là một trong những yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp nhận được đánh giá cao của khách hàng, đối tác, nhà đầu tư và tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.

Xem thêm: 5 Chiến lược giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng

Phân loại các rủi ro doanh nghiệp thường gặp

Để quản trị rủi ro doanh nghiệp hiệu quả, người lãnh đạo cần hiểu rõ các loại rủi ro có thể gặp phải. Thông thường, các loại rủi ro trong doanh nghiệp sẽ được phân loại dựa trên 3 khía cạnh: Tính chất, tác động và phạm vi ảnh hưởng:

3 Loại các rủi ro doanh nghiệp thường gặp

Phân loại rủi ro theo tính chất

Dựa theo tính chất, rủi ro trong doanh nghiệp thường được chia thành 3 nhóm chính gồm:

• Rủi ro kinh doanh: Lĩnh vực hoặc ngành nghề doanh nghiệp đang hoạt động luôn tồn tại những thách thức và biến động riêng, gây ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh tổng thể. Ví dụ, chu kỳ kinh tế suy thoái sẽ làm giảm nhu cầu mua sắm của thị trường.
• Rủi ro hoạt động: Mức độ đầu tư vào tài sản cố định và chi phí cố định lớn có thể trở thành rủi ro khi sản lượng tiêu thụ không đạt kế hoạch, doanh nghiệp không thể bù đắp được chi phí cố định cao. Ví dụ, doanh nghiệp đầu tư dây chuyền sản xuất tự động để tăng năng suất nhưng không đạt được mức tiêu thụ sản phẩm như dự kiến để hòa vốn, dẫn đến khả năng bị lỗ cao.
• Rủi ro tài chính: Nhóm rủi ro này có thể phát sinh khi doanh nghiệp huy động vốn hoặc sử dụng các khoản vay/vốn nợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Ví dụ, công ty vay vốn bằng đồng ngoại tệ để nâng cấp dây chuyền sản xuất, tỷ giá hối đoái biến động mạnh, công ty sẽ gặp khó khăn trong việc trả nợ và chịu ảnh hưởng của biến động lãi suất.

Phân loại rủi ro theo tác động

Tác động của rủi ro lên hoạt động sản xuất, kinh doanh có thể được phân thành 4 nhóm chính:

• Rủi ro chiến lược: Là những rủi ro phát sinh trong quá trình xây dựng và thực hiện các kế hoạch chiến lược dài hạn. Ví dụ, sai sót trong phân bổ ngân sách cho dự án lớn, thất bại trong kế hoạch sáp nhập, quyết định thoái vốn không hiệu quả,…
• Rủi ro vận hành: Liên quan đến các vấn đề phát sinh trong quá trình hoạt động hàng ngày của tổ chức. Ví dụ, máy móc trục trặc khi đang sản xuất, sự cố trong chuỗi cung ứng, sai sót trong quản lý tồn kho, vấn đề về bảo mật hệ thống công nghệ thông tin,…
• Rủi ro pháp lý: Phát sinh khi doanh nghiệp không tuân thủ hoặc vi phạm các quy định pháp luật, chuẩn mực ngành hoặc quy tắc nội bộ. Ví dụ, công ty không tuân thủ quy định pháp lý về thuế, vi phạm quy định về quản trị doanh nghiệp, bảo hộ an toàn lao động,…
• Rủi ro tài chính: Liên quan đến việc quản lý tài chính và khả năng thanh toán của doanh nghiệp, thường bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường. Ví dụ, tổn thất do biến động tỷ giá hối đoái, lãi suất thị trường tăng cao, doanh nghiệp suy giảm khả năng thanh toán,…

Phân loại rủi ro dựa trên phạm vi ảnh hưởng

Dựa vào phạm vi ảnh hưởng, rủi ro thường được phân chia thành 2 nhóm chính là:

• Rủi ro hệ thống: Là những rủi ro doanh nghiệp không thể tự kiểm soát được, ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế hoặc thị trường chung. Ví dụ, lạm phát tăng cao, những thay đổi lớn về chính sách thuế, dịch bệnh gây đình trệ hoạt động kinh doanh trên quy mô toàn cầu,…
• Rủi ro phi hệ thống: Là những rủi ro doanh nghiệp có thể kiểm soát hoặc giảm thiểu thông qua các chiến lược quản lý nội bộ. Những rủi ro này chỉ tác động đến một tổ chức hoặc một ngành cụ thể. Ví dụ, nhân viên đình công, công tác quản lý yếu kém,…

Quy trình quản trị rủi ro doanh nghiệp hiệu quả

Các nhà lãnh đạo có thể xây dựng quy trình quản trị rủi ro doanh nghiệp bài bản theo 5 bước dưới đây:

4 Bước quản trị rủi ro trong doanh nghiệp

Bước 1: Nhận diện rủi ro

Bước đầu tiên trong quy trình quản trị rủi ro doanh nghiệp là xác định toàn bộ những rủi ro tiềm ẩn có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và mục tiêu phát triển của tổ chức.

Để nhận diện chính xác các rủi ro, ban lãnh đạo có thể sử dụng các công cụ hỗ trợ như: Phân tích SWOT, mô hình PESTEL,… và theo dõi sát các yếu tố liên quan đến biến động thị trường, quy định của pháp luật, sự phát triển của công nghệ kỹ thuật,…

Bước 2: Phân tích và đánh giá rủi ro

Sau khi xác định được các rủi ro tiềm ẩn, nhà quản trị cần phân tích và đánh giá từng rủi ro dựa trên hai yếu tố:

• Xác suất xảy ra: Khả năng rủi ro sẽ xảy ra (rất thấp, thấp, trung bình, cao, rất cao)
• Mức độ tác động: Hậu quả nếu rủi ro xảy ra. Có thể đánh giá theo nhiều khía cạnh như tài chính, hoạt động, uy tín, pháp lý,…

Bằng cách này, nhà quản trị có thể hiểu rõ hơn về tình hình rủi ro hiện tại của doanh nghiệp và xác định những vấn đề trọng yếu, có ảnh hưởng lớn để ưu tiên xử lý trước.

Bước 3: Ứng phó rủi ro

Dựa trên kết quả đánh giá, doanh nghiệp có thể xây dựng chiến lược quản trị rủi ro phù hợp cho từng trường hợp. Có 5 cách xử lý rủi ro phổ biến nhất thường được áp dụng bao gồm:

• Tránh rủi ro: Loại bỏ hoàn toàn các hoạt động hoặc quyết định tạo ra ảnh hưởng tiêu cực cho tổ chức. Đây là biện pháp an toàn nhưng có thể khiến doanh nghiệp vụt mất nhiều cơ hội kinh doanh. Do đó, doanh nghiệp chỉ nên áp dụng phương pháp này đối với các rủi ro lớn, có thể gây thiệt hại nghiêm trọng.
• Giảm thiểu rủi ro: Thực hiện các biện pháp phù hợp để giảm xác suất hoặc tác động của rủi ro lên doanh nghiệp.
• Chuyển giao rủi ro: Chuyển rủi ro sang bên thứ ba thông qua bảo hiểm hoặc hợp đồng.
• Chia sẻ rủi ro: Chuyển rủi ro từ cá nhân sang một nhóm đối tượng khác. Ví dụ, trong một công ty, mỗi nhà đầu tư sẽ chịu một phần rủi ro nếu doanh nghiệp thất bại.
• Chấp nhận rủi ro: Chấp nhận rủi ro khi chi phí xử lý cao hơn thiệt hại tiềm tàng.

Bước 4: Đánh giá và cải tiến

Quản trị rủi ro doanh nghiệp là một quá trình liên tục. Doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi, cập nhật tình hình xử lý rủi ro; rà soát định kỳ để phát hiện các rủi ro mới tiềm ẩn và đề xuất các cải tiến cần thiết để tối ưu hóa kế hoạch quản trị.

Xem thêm: Những rủi ro trong sản xuất: Nhận diện và các bước để kiểm soát rủi ro

6 Nguyên tắc quản trị rủi ro doanh nghiệp cần tuân thủ

Hệ thống quản trị rủi ro doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt 6 nguyên tắc sau:

• Nguyên tắc 1 – Phục vụ mục tiêu chiến lược: Quản trị rủi ro phải phục vụ mục tiêu chiến lược của tổ chức, giúp doanh nghiệp bảo vệ và tối đa hóa giá trị kinh doanh.
• Nguyên tắc 2 – Xác định rủi ro sớm: Doanh nghiệp cần xác định rủi ro càng sớm càng tốt để ngăn chặn và giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực lên hoạt động sản xuất, kinh doanh
• Nguyên tắc 3 – Tích hợp vào quy trình ra quyết định: Mọi quyết định (đầu tư, sản xuất, nhân sự,…) đều cần cân nhắc đến rủi ro tiềm ẩn và có phương án dự phòng rõ ràng.
• Nguyên tắc 4 – Cân bằng giữa rủi ro và cơ hội: Doanh nghiệp nên tối ưu hóa mối quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận. Xác định mức độ chấp nhận rủi ro phù hợp với mục tiêu và nguồn lực, từ đó nắm bắt cơ hội tăng trưởng hợp lý.
• Nguyên tắc 5 – Phân chia trách nhiệm rõ ràng: Xác định rõ vai trò và nhiệm vụ của từng phòng ban, cá nhân trong quá trình quản trị rủi ro để tăng cường tính chủ động, tránh tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm khi sự cố phát sinh.
• Nguyên tắc 6 – Đặt trong bối cảnh cụ thể: Đánh giá rủi ro doanh nghiệp phải căn cứ vào môi trường kinh doanh cùng các yếu tố nội bộ và bên ngoài của tổ chức để đảm bảo phương án xử lý đưa ra phù hợp với thực tiễn.

Các tiêu chuẩn quốc tế về quản trị rủi ro

Hiện nay, nhiều tổ chức trên thế giới đã ban hành các tiêu chuẩn quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp có khung tham chiếu thống nhất. Dưới đây là một số tiêu chuẩn quốc tế về quản trị rủi ro doanh nghiệp được ứng dụng phổ biến:

Khung quản trị rủi ro COSO ERM

COSO (Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission) là khung tiêu chuẩn quản trị rủi ro ra mắt vào năm 2004 và được cập nhật mới nhất năm 2017. COSO ERM tập trung vào 5 thành phần chính gồm: Quản trị và văn hóa, chiến lược và thiết lập mục tiêu, thực hiện, rà soát và điều chỉnh, thông tin và báo cáo. Thông qua khung tham chiếu này, doanh nghiệp có thể xác định và đánh giá rủi ro hiệu quả để đảm bảo quy trình vận hành.

ISO 31000:2009

ISO 31000 là tiêu chuẩn quốc tế về quản trị rủi ro được ứng dụng rộng rãi nhất trong doanh nghiệp, do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) ban hành. ISO 31000 cung cấp các hướng dẫn chi tiết về việc thiết lập, triển khai và cải tiến hệ thống quản trị rủi ro trong mọi lĩnh vực, mọi loại hình tổ chức. Do đó, các tổ chức có thể linh hoạt áp dụng và tùy chỉnh tiêu chuẩn này vào các chiến lược quản trị rủi ro doanh nghiệp tuỳ  theo đặc thù ngành nghề của mình.

FERMA 2002

Tiêu chuẩn FERMA 2002 có nhiều điểm tương đồng với ISO 31000:2009 và COSO. Tuy nhiên, FERMA 2002 chuyên biệt hơn khi tập trung mô tả chi tiết các thành phần cốt lõi cần có của một khuôn khổ quản trị rủi ro doanh nghiệp (ERM) hoàn chỉnh.

Giải pháp hỗ trợ quản trị rủi ro doanh nghiệp toàn diện

Để quản trị rủi ro toàn diện, doanh nghiệp cần quản lý được khối lượng dữ liệu khổng lồ phát sinh liên tục trong suốt quá trình vận hành, đồng thời đảm bảo khả năng phân tích dữ liệu theo thời gian thực để đưa ra cảnh báo kịp thời.

Điều này khó có thể thực hiện được nếu chỉ quản lý thủ công bằng giấy tờ hay Excel. Thay vào đó, ứng dụng các phần mềm chuyên biệt vào quy trình quản trị rủi ro sẽ mang lại hiệu quả tối ưu hơn.

Với hơn 20 năm kinh nghiệm đồng hành cùng doanh nghiệp ở đa dạng lĩnh vực như: Cơ khí chế tạo, Điện tử, Đúc nhựa, Bao bì, Dược phẩm, Dây và cáp điện, Phân phối bán lẻ,… ITG đã phân tích và nghiên cứu sâu những vấn đề đặc thù nhất trong từng ngành nghề, từ đó, phát triển phần mềm 3S ERP giúp doanh nghiệp giải quyết triệt để những vấn đề này, góp phần giảm thiểu rủi ro trong quá trình sản xuất, kinh doanh của tổ chức.

Phần mềm 3S ERP hỗ trợ quản trị rủi ro doanh nghiệp bằng cách:

• Nhận diện rủi ro sớm thông qua dữ liệu tập trung: 3S ERP thu thập và phân tích dữ liệu từ các bộ phận (mua hàng, sản xuất, kế toán, tồn kho…) giúp phát hiện bất thường, cảnh báo sớm các rủi ro vận hành hoặc tài chính.
• Quản lý tuân thủ và kiểm soát quy trình: Mỗi hoạt động trong 3S ERP đều được gắn với quy tắc phê duyệt, nhật ký truy xuất và phân quyền rõ ràng, đảm bảo tuân thủ chính sách nội bộ và quy định pháp luật.
• Tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm: Tất cả dữ liệu rủi ro, báo cáo phân tích và hành động ứng phó đều được lưu trữ trên nền tảng duy nhất, hỗ trợ kiểm toán nội bộ, đánh giá ISO hoặc báo cáo cho cổ đông minh bạch hơn.

Trong kỷ nguyên biến động và cạnh tranh khốc liệt, quản trị rủi ro doanh nghiệp là nền tảng cốt lõi giúp tổ chức bảo vệ tài sản, duy trì uy tín và nắm bắt cơ hội tăng trưởng. Đặc biệt, với sự trợ giúp của các giải pháp công nghệ như 3S ERP, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong công tác quản lý rủi ro, biến thách thức thành động lực cho sự đổi mới và thành công dài hạn.

• Facebook: https://www.facebook.com/itgtechnology.vn
• Youtube: https://www.youtube.com/c/ITGTechnology